Bir Köye Aklını Kaçırtan Pont-Saint-Esprit Gizemi

1951 senesinde Fransa'nın güneyinde bulunan Pont-Saint-Esprit bölgesinde garip bir olay yaşandı. İnsanlar ardı ardına psikotik ataklar geçiriyordu. 300'den fazla kişi olaya karışmış, bazıları hastanelere kapatılmış bazıları hayatlarını kaybetmişti. Akıl sağlıklarına bir daha kavuşamayanlar olmuştu.

Fransızların Le Pain Maudit olarak isimlendirdiği bu olay, adını da suçludan alıyordu: Lanetli Ekmek. 16 Ağustos 1951'de kasabanın klinikleri hastalarla dolmuştu. Mide bulantısı, üşüme gibi semptomlar; kasılmalara ve halisülasyon krizlerine dönüyordu. 

Birisi ''Ben bir uçağım'' diyerek ikinci kattan atlamıştı. Bir çocuk annesini boğmaya çalıştı. Bir adamın karnını yılanların yediğini söyleyerek kendisini boğmaya çalıştığı bildirildi. Yaşlı bir kadın kendisini bir duvara fırlattı. Bir adam doktorlara kalbinin yerinden çıktığını söylemiş, geri takmaları için yalvarmıştı. Genç bir kız kendisine kaplanların saldırdığını aktardı. Canavarlar ve ejderhalar gördüklerini söyleyenler vardı. Bir kadın çocuklarının sosise döndüğünü ağlayarak anlatıyordu. 

Eşek kulaklı haydutlar, kafası bakırdan yapılanlar, ip cambazı olup köprüde yürüyenler, küçülenler, korolar duyanlar, şiir yazmaya başlayanlar ve saklananlar... Olay sadece insanları etkilememişti. Köpekler dişlerini kırarcasına betonları ısırıyor, ördekler penguanler gibi yürüyorlardı.

Sebebi araştıran doktorlarlar hastalarının hepsinin ortak bir noktasını keşfedebilmişti: Briand Fırını. Aynı evde kahvaltı yapan aile üyelerinden Briand fırınından alınan ekmeği yiyenler hasta olurken, o ekmekten yemeyenler de hiçbir sorun olmuyordu.

Mahallenin diğer fırınlarından ekmek alan ailelerde hiçbir vaka bildirilmiyorken, bildirilen vakaların geçmişi tek bir fırında birleşiyorlardı. Olaydan günler ve aylar önce de çevre bölgeler de dahil olmak üzere kalitisiz un dağıtıldığına dair şikayetler vardı.

Bu yıllarda postacı olarak çalışan ve akıl hastanesine yatırıla Leon Armunier ile olaydan yıllar sonra yapılan bir röportajı aktarmak isterim: ''Korkunçtu. Gittikçe küçüldüğümü hissettim, ateşler ve yılanlar kollarıma dolanıyordu. Arkadaşlarımdan bazıları pencereden dışarı çıkmaya çalıştı. Çılgınca çırpınıyor, çığlık atıyorlardı. Metal yatakların sesi ve aşağı yukarı zıplamalar... Gürültü korkunçtu.''

Bu halisünasyonlara ve belirtilere, ekmeğe karışmış ergot mantarının sebep olabileceği düşünülmüştü. Ergotizm ismi verilen bu tür salgınlar ortaçağlardan beri pek çok tarıma dayalı toplumda raporlanmıştı. Cıva, ağartıcılar tarzı başka maddelerin de insanları zehirlediği görüşleri vardı. Bir yandan da olaylara zehirlenmenin ötesinde gizli bir deney olarak bakıldı. Kimilerince CIA, LSD benzeri maddeler ile insanlar üzerinde deneyler yapmıştı.

Fakat iddialar olduğu gibi bu iddiaların karşıt hipotezleri de mevcut: bir ergot veya kirli su vakasının çok daha yaygın olacağı, LSD'nin fırın sıcaklıklarına dayanamayacağı fakat ekmeklere sonradan eklenebilecekleri veya iki durumun da anlatılan belirtilere benzer şikayetler ortaya çıkartabilecek olmasına rağmen anlatıları tam karşılayamayacak olması...

Kaynakça ve İleri Okuma:

• https://www.nytimes.com/2008/07/24/arts/24iht-blume.1.14718462.html

• https://www.bbc.com/news/world-10996838

• https://www.france24.com/en/20100311-did-cia-poison-french-town-with-lsd

• https://www.mentalfloss.com/article/558020/pont-saint-esprit-france-1951-bread-poisoning-mass-hallucinations

• https://www.aspergillus.org.uk/blogger/pont-saint-esprit-mass-poisoning-august-1951/

• https://www.todayifoundout.com/index.php/2022/06/that-time-an-entire-french-town-went-insane/

• https://mitolojiktanrilar.com/pont-saint-esprit-olayi/

• https://fr.wikipedia.org/wiki/Pont-Saint-Esprit#Histoire

• https://en.wikipedia.org/wiki/1951_Pont-Saint-Esprit_mass_poisoning

Resimler:

• https://www.nga.gov/collection/art-object-page.41602.html

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jan_Mandyn_001.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Circle_of_Jheronimus_Bosch_-_Temptation_of_Saint_Anthony_(Barnes_Foundation).jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Matthias_Gr%C3%BCnewald_-_The_Temptation_of_St_Anthony_-_WGA10765.jpg

• https://en.wikipedia.org/wiki/File:Michelangelo_Buonarroti_-_The_Torment_of_Saint_Anthony_-_Google_Art_Project.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Joos_van_Craesbeeck_-The_Temptation_of_St_Anthony.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pont-Saint-Esprit_(3).jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pont_Saint_Esprit.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Temptation_of_Saint_Anthony_central_panel_by_Bosch.jpeg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pont_Saint_Esprit,_%C3%A9glise_Saint_saturnin_et_le_pont_m%C3%A9di%C3%A9val_sur_le_Rh%C3%B4ne,_France.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Loaf_of_bread_Fortepan_84653.jpg