Büyük İskender'in Ordusu: Askerler Neden Savaşmak İstemedi?

Bu sayfada pek çok kez Büyük İskender'den ve başarılarından bahsettim. Kendisi hakkında şu sıralar okuduğum bir kitapta belirtilen bir hususu sizlerle de paylaşmak isterim çünkü Büyük İskender nasıl bu kadar iş yapabilmişti, acaba kendisi güçlü olduğundan değil de rakipleri mi güçsüz olduğundan bu kadar başarılı olabildi? Ya da yanında gerçekten güçlü kimseler mi vardı? Hayır, tam tersine: askerlerinin isteksizliği sebebiyle geri dönme emri verdiği bile olmuştu!

Evet, aslında coğrafi koşullardan, hastalıklardan, düşman taktiklerinden de bahsetmemiz gerekebilir ama bu yazıda odaklanmak istediğim şey İskender'in askerleri. Makedon ordusundaki muhalefeti anlamak aslında güç değil, çünkü en temelindeki bazı sebepleri anlamak için insan olmak yeterliydi. Askerler evlerini özlüyorlardı. Senelerce doğuya doğru kilometreler kateden askerler artık geldikleri bölgeleri hatırlayamayacak haldelerdi. Yeni topraklar fethetmek ve zafer ardına zafer kazanmak tabii ki tatlıydı ama artık eve dönüp zaferlerinin ganimetlerini yemek, hikayelerini anlatmak istiyorlardı.

Askerler bitkindi. Yıllarca savaşmış, güçlü ordulara gögüs germeye çalışmışlardı. Şimdi de kralları onlara, büyük ordular karşısında savaşmaya devam etmeleri gerektiklerini söylüyordu. Ayrıca, ne kadar şanlı ordular da olsalar; karşılaştıkları her orduyu da hafife alamazlardı. Mesela Hindistan taraflarında karşılaştıkları Nanda Ordusu onların 5 katı büyüklüğündeydi, silahları ve zırhları yıpranıyordu, bilmedikleri yağmurlu bir iklimin ortasında kalmış-kendi kültürlerine ait kıyafetleri bile giyemez olmuşlardı...

Plutarkhos ve Quintus Curtius gibi tarihçilerin aktardığına göre İskender'in geriye dönüş ile ilgili umut oluşturacak her hareketi asker arasında bir sevinç seline sebep oluyordu. Düşman saraylarının yıkılmasını, buralarda daha uzun süreler kalınmayacağına yoran askerler ellerinde meşalaler ile koşuyorlardı. İskender'in seferi sonlandırmayı düşünmesi ile ilgili yayılmış bir söylentiden sonra askerler çılgınca çadırlarına koşmuş, emir verilmişçesine eşyalarını toplamaya başlamışlardı. Ordu, dönmek istiyordu.

Tabii Büyük İskender'den bahsediyoruz, zaman zaman askerlerini ikna etmek konusunda gerçekten çok başarılı oluyordu. Çevresindekiler, İskender'in onları istediği yere götürmesi için ona baskı yapıyorlardı. Ama işler her zaman istediği gibi gitmedi, Ganj nehrine doğru yürümek istediğinde ordu arkasından gelmek istemiyordu. Mecburan geri dönüş emri verdiğinde ise bir sevinç patlaması yaşanmıştı. İklim koşullarından, açlıktan, bitkinlikten muzdarip askerler için bu gerçekten güzel bir haberdi.

Tabii İskender'in burada bir davranışından daha bahsetmek gerekiyor, Diodoros ve Justinus gibi tarihçilerin anlatımlarına göre bir hileye başvurarak askerlerin ailelerine yazdıkları mektupların kendisine getirilmesini söylemişti. Çıkarlarına aykırı düşüncelere sahip askerleri bir taburda toplayarak onlara ''itaatsizler taburu'' adını vermişti. 

Bir tarihçinin anlatısına göre kral bu adamlarını dünyanın öteki ucuna göndermek istiyordu. Geri dönüşleri sırasında bir grup askeri Gedrosia Çölü'nden geçerken hayatını kaybedecekti. Bu olayı kimileri, ''İskender Ganj nehrinde kendisine isyan edenleri cezalandırmak için bir grup askerini çölden götürdü'' şeklinde yorumluyor, kimileri de yine bir güç gösterisi olduğunu iddia ediyorlardır. Bu iki olayı okuduktan sonra benim de aklımda 'belki de mektuplarını okuduğu askerleri cezalandırmak istemiştir' gibi bir fikir belirdi. Neticede Justinus bu askerleri ö*lüme sürmek istediğini de belirtiyor. 

Askerler İskender'in bitmek bilmeyen iştahı ile 10 yıl önce terk ettikleri ve 20.000 mil -bu sayı Babil'e dönüş de katıldığından yanlış olabilir.- uzaklaştıkları evlerine dönmek istiyorlardı. Bu arada belirtmem gerekir ki askerlerin çabası ile İskender'in Hyphasis/Beas nehrinde geri dönmeye karar vermesi olayının -Opis yakınlarında başka bir isyan daha yaşanmışır- tam bir ''isyan'' olarak tanımlanabilirliği açısından bazı tartışmalar vardır. Ama bir kral ile komutasındakilerin arasında ciddi bir sıkıntı çıkarabilecek bu olaylar Büyük İskender'i geri döndürecek kadar önemli olmuşlardır.

Kaynakça:

Briant, Pierre. Büyük İskender Fetihler ve Siyaset. Çev.: Nihan Özyıldırım. İstanbul. Alfa Kitap. 2019

http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0243%3Achapter%3D1%3Asection%3D1

https://www.petersommer.com/travel-writing/alexander-great-travel-article

https://www.worldhistory.org/article/1630/the-hyphasis-mutiny/

https://en.wikipedia.org/wiki/Wars_of_Alexander_the_Great

https://en.wikipedia.org/wiki/Gedrosia#Alexander's_campaign

Fikir vermesi açısından: https://www.quora.com/When-did-Alexander-s-soldiers-refuse-to-follow-him, https://www.quora.com/Why-did-Alexanders-army-refuse-to-continue-fighting, https://www.quora.com/Why-did-Alexanders-men-refuse-to-cross-the-river-Beas

Resimler:

https://artvee.com/dl/mount-athos-carved-as-a-monument-to-alexander-the-great/

https://artvee.com/dl/alexander-the-great-founding-alexandria/

https://artvee.com/dl/the-battle-of-issus-alexander-the-greats-army-defeats-darius-and-the-persians/

https://artvee.com/dl/alexander-the-great-at-the-battle-of-the-granicus-against-the-persians/

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Le_Brun,_Alexander_and_Porus.jpg

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Theophilos_Hatzimihail_Alexander_the_Great_killing_Mithridates_1927.jpg

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alexander_and_Bucephalus_-_Battle_of_Issus_mosaic_-_Museo_Archeologico_Nazionale_-_Naples_BW.jpg