Sovyetler Döneminin Tarihi Uyandıran Mimari Anlayışı: Stalin Mimarisi

Metrolar, özellikle büyük şehirlerde yaşayan bazılarımızın vazgeçilmez ulaşım araçlarından biridir. Kullanmayanlar dahi alışıktır ''M'' tabelalarına. Sadece günümüz insanlarının rahatlığını da sağlamamıştır bu teknolojiler. Dünyada hizmete giren ilk metro Londra kentinde 1863 yılında açılmıştır. Dünyanın ikinci en eski metro sistemi de ilkinden 12 yıl sonra 17 Ocak 1875'te, İstanbul'da; Karaköy-Beyoğlu arasında hizmet vermek için açılmıştır. Ama bugün konumuz metroların tarihinden çok, sanatsal görünümleri olacak. Bu sefer sizi antik çağlara götürmüyorum, gelin Sovyet Dönemi'nin Stalin mimarisine bir göz atalım.

Stalin mimarisi veya Sosyalizm Klasiszm'i gibi isimlerle anılan bu sanat akımı 1933-1955 yılları arasında görülmüştü ve Sovyet Realismi'nin bir parçasıydı. Aslında biraz daha geriye alıp genel bir sosyalizm mimarisine ve biraz daha ileri götürüp Stalinist mimariden sonra neler yapıldığına göz atabiliriz ama bu iki dönem arasındaki bölüme özellikle bakacak olursak bir şey görüyoruz: yeniliklere açık ve gelişmeye aç bir devlet, tüm bu gelişim içinde imaj değişikliğine de gitmişti. Neticede yönetim kendisini görüntü ile de pekiştirmeliydi.

Neticede Winston Churchill'in de dediği gibi, biz binalarımı şekillendiririz ama binalarımız da bizi şekillendirirler. Sovyetler de bunu yapacaktı, tüm şehirler için genel bir kalkınma planı hazırlandı. Ve bu plana göre binalar, görüntülerini eski mimari tarzlardan alıyorlardı. Rönesans Canlanıyordu! 

Yani, tam anlamıyla bir geçmişe dönüşten bahsetmiyoruz tabii ki. Rönesans Uyanışı, Neo-klasik, Art Deco gibi yeni stilleri eskinin zarafet ve şatafatı ile birleştiren tarzlar uygulandı. Sosyalizm mimarisinin bundan sonraki durağına geçiş de bu ''abartı'' sebebiyleydi. Çünkü bu metro tarzları savurgandı, gerçekten büyük bir mali yükü beraberlerinde getiriyorlardı. Ben akımın tarihini anlattım, gönül ister ki metroları da anlatayım ama bence buna gerek kalmayacak ve fotoğraflara göz gezdirirseniz eminim siz de anlayacaksınız.

Kaynakça:

• Zubovich, K.  Stalinist architecture. Grove Art Online. Retrieved 14 Dec. 2022, from https://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000080937
• https://www.goethe.de/ins/ru/en/kul/sup/sms/exh/21967504.html
• https://study.com/academy/lesson/stalinist-architecture-style-characteristics-buildings.html
• https://en.wikipedia.org/wiki/Stalinist_architecture
• https://www.parliament.uk/about/living-heritage/building/palace/architecture/palacestructure/churchill/
• https://en.wikipedia.org/wiki/Moscow_Metro
• https://www.rbth.com/arts/328682-moscow-metro-most-beautiful-stations
• https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_rapid_transit#Europe
• https://iamaileen.com/moscow-metro-stations/

Fotoğraflar:

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Metro_MSK_Line3_Arbatskaya_(img1).jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Moscow_Elektrozavodskaya_metro_station_asv2018-09.jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kievsk_APL_28.jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MosMetro_KomsomolskayaKL_img2_asv2018-01.jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mayakovskaya_metro_station_-_panoramio.jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MosMetro_VDNKh_2011.jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Metro_MSK_Line5_Park_Kultury.jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MoscowMetro_OktyabrskayaKoltsevaya_HF5.jpg