Annelerin Kurtarıcısı: Hekim Ignaz Semmelweis'ın Hikayesi

''Annelerin Kurtarıcısı'' lakaplı hekimi duymuş muydunuz daha önce? Bizlere tıp tarihi dersinde anlatılan hüzünlü ve trajik bir hikayesi vardır hekim Ignaz Semmelweis'ın. Eğer bu alanda filmler izlediyseniz gözünüze çarpan bir şey vardır, doktorlar muhakkak ellerini yıkar. 

Bunu söylemek bile gülünç geliyordur belki sizlere şu an; el yıkamak koyulmuş bir kural olabilir mi ki? Zaten bir işe başlamadan önce temiz olması için eller yıkanmaz mı? Evet, Semmelweis'da bunu söylemişti fakat sonucunda akıl hastanesine yatırılmış ve dövülerek can vermişti. İsmini vereceği Semmelweis Refleksi de buradan çıktı.

Lohusalık ateşi, doğum yapan kadınları doğumdan sonraki birkaç gün için etkileyen yıkıcı bir hastalıktı. Bulaşıcı olması da büyük ö*lümlere sebep olmasında etkiliydi. 1820'lerden kalan bir yazıya göre İngiltere'de, bu hastalıktan dolayı üzgün olmayan birini bulabileceğiniz tek bir köşe dahi yoktu. Aslında bu hastalık büyük ihtimalle yüzlerce yıl öncesinde dahi biliniyordu. 

Hipokrat'ın Aforizmalar'ına bakacak olursak ''Gebe bir kadın birden gelişen bir hastalığa yakalanırsa durum ölümcüldür.'' gibi cümlelere rastlayabiliriz mesela. Fakat lohusalık ateşinin tıbbi kayıtlara geçişi 18. yüzyılın başlarında olmuştu.

Semmelweis hali vakti yerinde bir ailede dünyaya gelmişti. Babasının ricası üzerine hukuk okumuş, sonra tıp okumaya başlamıştı. 1844 yılında tıp diploması aldıktan sonra ebelik yüksek lisansı yapan hekim, Viyana Şehir Hastanesi'nde görev yapmaya başladı. 

Hastanede iki tane kadın doğum kliniği vardı. Birinci klinikte doktorlar ve tıp öğrencileri yer alıyordu. Semmelweis da bu grubun içindeydi. İkinci kliniğin sorumluluğunda ise ebeler vardı. Fakat klinikler arasında tek fark bu değildi, birinci klinikte; lohusalık ateşine yakalanan kadın sayısı ikinci kliniğe kıyasla bir hayli fazlaydı. Kadınlar, hastalık kapamamak için ikinci kliniğe transfer olmak için yalvarıyorlardı. 

Semmelweis bu konu üzerine çalışmaya başladı. Kadınların bedenlerini inceliyor, notlar alıyordu. Bir gün, hastanede yatan bir kadının, eline otopside kullanılmış bir bıçağın yanlışlıkla batması sonucu hayatını kaybettiği öğrendi.

Kadının bedenini incelediği zaman, lohusalık ateşi sebebiyle hayatını kaybeden kadınlara benzer semptomlar gördüğünü fark eden Semmelweis tıp öğrencilerinin morgda kadavraları inceledikten sonra kadın doğum kliniğine gittikleri için lohusalık ateşini tetiklediklerini düşündü. Ebeler morga gitmiyorlardı, onların baktığı klinikte oranlar düşüktü.

Semmelweis bu düşüncesini takiben doktorların ellerini yıkamaları ve dezenfekte etmeleri gerektiğini öne sürdü. Düşünceleri sonuç veriyordu. Semmelweis'ın uygulamaları sonucunda hastanedeki ö*lüm oranları düşmüştü. Fakat o yıllarda mikroplara dair hiçbir şey bilinmediği için bunlar pek de uygulanan yöntemler değildi. Hastalıklar insanların içindeydi ve iç dengesizliklerden kaynaklanırdı. Sağlıklı bir insan, dengeli bir vücut demekti. Yani Semmelweis'ın hijyen kaynaklı teorisi mevcut anlayışa uymuyordu. 

Semmelweis Viyana'daki işini kaybetti. Pest'teki Szent Rókus Hastanesi'ne geçti ve uygulamalarına burada da devam etti. Hastanedeki ö*lüm oranları düştü. Çalışmaları hakkında makaleler yazdı ve bir kitap yayınladı. 

Fakat tepki sürüyordu. Yaptığı konferanslarda bilim insanları onun doktrinini reddediyor, yolladığı mektuplar saldırgan cevaplar alıyor, otoritenın ağırlığı altında gittikçe eziliyordu. Klorlu el yıkama saçmalığına bir son verilmesi gerektiği yazılıyordu. Doktorlar kendilerinin pis insanlar olmadıklarını söylüyor, ellerini yıkamaları gerektiğinin söylenmesini aşağılayıcı buluyorlardı.

Semmelweis ruh sağlığını koruyamamaya başladı. Depresyon nöbetleri geçiriyordu. Bir süre sonra gündelik hayatını da etkilemeye başlayan bu durum onu içten içe bitirdi. Meslektaşları onu bir akıl hastanesine gitmeye ikna etmişti fakat Semmelweis amaçlarını anladığında kaçmaya çalışsa da gardiyanlar tarafından alı konuldu ve hastaneye kapatıldı. Kendisine ''deli gömleği'' bile giydirilmişti, gardiyanlar tarafından dövülüyordu. Hasteneye kapatıldıktan 14 gün sonra, elindeki kangrene bağlı hayatını kaybetti. 

Kendisinden yaklaşık 20 yıl sonra Louis Pasteur'ün ''mikrop teorisi'' ortaya çıktığı zaman Semmelweis'ın görüşlerindeki doğruluk payı görülmeye başlanacaktı. Hijyen prosedürleri yıllar geçtikçe oturacak, standartlaşacaktı. Herhangi bir bilginin mevcut otorite, inanç ve normlara ters düştüğünden dolayı hiçbir değerlendirme yapılmadan doğrudan reddedilmesi refleksine de Semmelweis Refleksi ismi verildi.

Kaynakça ve İleri Okuma:

• Aforizmalar, Hippokrates, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. Baskı, İstanbul, Sf.36

• Hallett C. The attempt to understand puerperal fever in the eighteenth and early nineteenth centuries: the influence of inflammation theory. Med Hist. 2005 Jan;49(1):1-28. doi: 10.1017/s0025727300000119. PMID: 15730128; PMCID: PMC1088248.

• Shaikh, Safiya,, Caudle, Daniella, "Ignaz Philipp Semmelweis (1818-1865)". Embryo Project Encyclopedia (2017-04-06). ISSN: 1940-5030 http://embryo.asu.edu/handle/10776/11467.

• https://www.britannica.com/biography/Ignaz-Semmelweis

• https://popsci.com.tr/ignaz-semmelweisin-trajik-hikayesi-ve-semmelweis-refleksi/

• https://tr.wikipedia.org/wiki/Ignaz_Semmelweis

• https://en.wikipedia.org/wiki/Ignaz_Semmelweis

• https://tr.wikipedia.org/wiki/Semmelweis_refleksi

Resimler:

• https://collections.nlm.nih.gov/catalog/nlm:nlmuid-101651433-img

• https://wellcomecollection.org/works/jbq4bqtd/images?id=atbfp58m

• https://wellcomecollection.org/works/mes6akpw/images?id=gytz67f9

• https://wellcomecollection.org/works/jv3qepdf/images?id=za5stn9j

• https://wellcomecollection.org/works/my6tpwgn/images?id=wyep6wxy

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dante_Gabriel_Rossetti_-_Washing_Hands.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bernhard_Keil_-_The_hand_washing_%28Allegory_of_Water%29.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gerard_ter_Borch_%28II%29_-_Woman_Washing_Hands_-_WGA22141.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Than_M%C3%B3r_Semmelweis_Ign%C3%A1c.png

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Semmelweis_Ign%C3%A1c_1864.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ignaz_Semmelweis_1861_Etiology_front_page.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Semmelweis_Ign%C3%A1c_%C3%A9s_feles%C3%A9ge_1857_Canzi_%C3%81gost.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Streptococcus_pyogenes.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Monthly_mortality_rates_1841-1849.png

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Yearly_mortality_rates_1841-1846_two_clinics.png

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ignaz_Semmelweis_1830.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eucharius_R%C3%B6%C3%9Flin_Rosgarten_Childbirth.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Frans_van_Mieris_(I)_-_A_Sick_Woman_and_Her_Doctor_GL_GM_108.jpg