İsveç Kralı Demirbaş Charles ve İsveç Köftelerinin Türk Kökeni

Demirbaş Charles'ı belki tanırsınız. Bugün kendisinden bahsetmenin yanı sıra, seviyor olabileceğiniz bir yemeğin; İsveç Köftesi'nin kökenlerinden bahsedeceğiz. 

Bilirsiniz ki tarihte pek çok kişi isimlerinden çok sıfatları ile ön plana çıkar. Aslan yürekli, kara prens, kemiksiz, cesur, büyük... Belki de tarih derslerinden tanıdık gelecek bir isim daha var ki; o da 17. ve 18. yüzyıllarda yaşamış Demirbaş lakaplı İsveç kralı XII. Charles'tır.

Biraz geriye gidelim, 14-15 yaşlarında devletin başına geçen Charles düşmanları gözünde acemi ve genç bir liderdi. Tahta oturduktan 2 sene sonu Rusya, Danimarka-Norveç ve Saksonya başta olmak üzere birçok devlete karşı gögüs germesi gerekeceği Büyük Kuzey Savaşı ile karşı karşıya kalacaktı. 

Beklediği yardımlar gelmemesine rağmen cephelerde büyük bir başarı elde eden Charles bu sefer düşmanın üstüne gidecek, Moskovaya yürüyecekti.

Fakat ünlü sözü siz de bilirsiniz, Rusya birlikleri arasında hesaba katılması gereken bir güç vardır derler: Kış. Bu kadar fazla cephede savaşmayı daha fazla kaldıramayan ve çetin kış şartlarında günden güne eriyen İsveç ordusu sonunda savaşamayacak bir hale gelmiş, Moskova'nın üzerine yürüyen ordu güneye çekilirken, işler tersine dönerek Ruslar tarafından kovalanmaya başlanmıştı. Charles, Osmanlı Devleti'ne sığınacaktı. Bu 5 yıllık süreç içinde Rus karşıtı hareketlerine devam edecek, Osmanlı'yı savaşa sokacak kadar kabiliyetli bir ikna gücüyle fikirlerini dillendirecekti.

Savaş sonrası sağlanan Rus-Osmanlı barışından da haz etmeyen Charles girişimlerine devam etmişti. Hali hazırda beklenenden çok daha uzun süren bir misafirlik ve tüm bu misafirlik süresinde masrafların Osmanlı tarafından ödenmesi... Charles sonunda ülkesine dönecekti fakat yeniçerilerin elinden kurtulamamış, bir süre de esir düşmüştü. Bu olay tarihe '''Kalabaliken-i Bender'' yani Bender Karmaşası olarak geçmişti.

Daha sonra ülkesine döndükten kısa bir süre sonra da bir kuşatma sırasında hayatını kaybedecekti.

Gelelim İsveç Köftesine, Charles'ın Osmanlı'dan ülkesine dönerken yanında sadece askerlerini değil aynı zamanda birkaç Türk tarifini de götürdüğüne inanılıyor. Zira bu yemeğin tarifi, kendisinden yaklaşık 10 yıl sonra kitaplarda yer almaya başlıyor. Ve kitaptaki tek tarif bu da değil; lahana dolmasına benzeyen bir çeşit yemek ve kahve de Charles'ın İsveç'e giderken yanında götürdüğü zevklerden sayılıyor. 

Tabii bunun gerçek olmadığını, İsveç'e bu köftelerin kuvvetle muhtemel Fransa'dan veya başka ülkelerden gelebileceğini söyleyenler de vardır fakat ben hikayesini size anlatmış olayım, bundan sonra İsveç Köftesi yiyecek olursanız, çevrenizdekilere anlatmak da sizden olsun. Afiyet olsun.

Kaynakça:

• https://www.atlasobscura.com/articles/swedish-meatballs-turkey

• https://www.scmp.com/magazines/style/leisure/article/3076938/are-swedish-meatballs-really-sweden-or-did-they-plunder

• https://www.bbc.com/news/blogs-trending-43960739

• https://en.m.wikipedia.org/wiki/Meatball

• https://tr.m.wikipedia.org/wiki/XII._Karl

• https://www.distractify.com/p/where-did-swedish-meatballs-originate

• https://tr.m.wikipedia.org/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Kuzey_Sava%C5%9F%C4%B1

• https://www.slurrp.com/article/uncovering-the-surprising-history-of-swedish-meatballs-1672556214038

• https://www.britannica.com/biography/Charles-XII/Years-in-Turkey-1709-14

• https://en.m.wikipedia.org/wiki/Skirmish_at_Bender

• https://www.cornucopia.net/magazine/articles/saved-by-the-royal-bed/

Resimler:

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:K%C3%B6ttbullar_at_IKEA_Beijing_Xihongmen_Store_(20200729181732).jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Swedish_Meatballs_6_(29413188182).jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Battle_of_Bender_1713.png

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Siege_of_N%C3%B6teborg_(1702).PNG

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Marten%27s_Poltava.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Copy_Charles_XII_-_Nationalmuseum_-_17886.png

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Karl_XII_and_Ivan_Mazepa_after_The_Poltava_Battle_by_Gustaf_Cederstr%C3%B6m.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bringing_Home_the_Body_of_King_Karl_XII_of_Sweden_(Gustaf_Cederstr%C3%B6m)_-_Nationalmuseum_-_18366.tif

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Great_Northern_War_Baltic_Theater.png