A Knight's Tale (2001), Film İncelemesi

Merhabalar! Yeni bir film yazısı ile çıkıyorum karşınıza. Aslında tarihi anlamda çok tutarlı, çok ciddi bir uyarlama değil bu film; ama ben içindeki tarihi figürler ve dikkatimi çeken birkaç detay için, yönetmenlerin seyircilere vermeye çalıştıkları bazı duygular hatrına da diyebilirim, bu filmi ciddi bir tarih filmiymişçesine bir yazıya konu etmeye karar verdim. Filmimiz 2001 yapımı A Knight's Tale!

Kadro oldukça renkli: Heath Ledger, Rufus Sewell, Shannyn Sossamon, Paul Bettany ve niceleri karşılıyor bizi. Film 14. yüzyılda geçiyor. Bir yaver, şövalyesinin bir turnuvanın ortasında hayatını kaybetmesi üzerine onun yerine geçiyor ve turnuvayı kazanıyor. Diğer köylü arkadaşları ile bunu bir iş haline getirebileceklerini düşünüp yola çıkıyorlar. Yolda karşılaştıkları isim kim olsa beğenirsiniz? Geoffrey Chaucer. Evet, Türkçe'ye de çevrilmiş o ünlü Canterbury Tales’taki (Canterbury Hikayeleri) İngiliz şair ve yazar Geoffrey Chaucer. Tabii bu yaverin şövalye olarak gözükebilmesi için ağzı laf yapan birine ihtiyaç var. Chaucer da tam bu noktada hikayeye giriyor ve grubumuz turnuvadan turnuvaya koşmaya başlıyor.

Şimdi filmin güzel dokunuşlarına gelelim. Film aslında bile isteye anakronik, yani tarihi çarpıtarak ilerliyor. Anakronizm, tarihi bir nesneyi veya olguyu ait olduğu zamandan çıkarıp, gerçekliğiyle uyuşmayacak şekilde başka bir zamana koymaya denir. Mesela 1100'lerde geçen bir filmde o tarihlerde daha icat edilmemiş bir şeyi kullanmak gibi. Filmde bunu hemen giriş sahnesinde görebiliyoruz; çünkü turnuvayı izleyen köylülerin masalara vurarak, sandalyelere çıkıp bağırarak temposunu tuttukları şarkı Queen'in We Will Rock You isimli parçasından başkası değil. Absürt gelebilir, fakat yönetmen seyircilere o dönem böyle bir organizasyona katılan köylülerin nasıl hissediyor olduklarını göstermek istemiş. Gerçekten de öyle... O sahnede 14. yüzyıldan bir müzik çalsa, hiçbirimiz o duyguyu bu kadar rahat alamayız. Aslında çok güzel bir noktaya da parmak basıyor: Olayları oldukları dönem şartlarında değerlendirebilmek için günümüz şartlarından bir örnek kullanmak, herkesin anlaması için daha tutarlı bir yol gibi görünüyor. Bir başka tarih çarpıtması, Chaucer'ın "gilding the lily" deyimini kullanmasında yatıyor mesela. Bu ifade 19. yüzyılda türemiş; güzeli daha da güzelleştirmeye çalışmak, zambağı yaldızlamak veya gereksiz yere süslemek gibi bir anlamı var. Shakespeare'in King John oyunundaki bir repliğe dayanıyor. 14. yüzyılda böyle bir deyim yok yani..

Film anakronik dedik ama gerçekten güzel tarihi dokunuşları da yok değil. Mesela ana karakterimiz, sahte şövalyeliği sırasında "Ulrich von Liechtenstein" ismini kullanır. Bu isimde bir şövalye 13. yüzyılda gerçekten yaşamıştır; turnuvalara katılmış, hatta şövalyelik kültürüne dair eserler vermiş Alman bir şairdir.

Ve tabii ki Chaucer... Belki de filmin iskeletindeki en önemli karakter. Chaucer'ın hayatı incelendiği zaman, 1360 ile 1366 yılları arasında bir boşluğa denk gelinir. 1360'ta Fransızlar tarafından tutsak alınıyor ve kral tarafından fidyesi ödenerek serbest bırakılıyor. 1366 yılında da evleniyor ve tekrar saraya dönüyor. Bu 6 yıl boyunca ne yaptığı ise biraz muğlak. Farklı ülkelere gittiği, casusluk işleri yaptığı gibi bilgilere rastladım araştırırken ama net olarak bilemiyoruz sanırım. Yönetmenler de filmi tam olarak buraya koyduklarını, Chaucer'ın bilinmeyen yıllarında bu olayların yaşandığını söylüyorlar.

Filmde Chaucer kumara düşkünlüğünden dolayı iki adama borçlanıyor ve şövalyemiz onu kurtardıktan sonra Chaucer adamlara bakıp, onları bir gün yazacağı bir romana ekleyeceğini, onları kurgunun içinde delik deşik edeceğini söyler. En küçük sivilceden, karakterlerindeki en ufak kusura kadar her şeyi yazacağını belirtir: ''Ben bir gün boyunca çıplak kaldım; siz ise sonsuza dek çıplak kalacaksınız!''

Gerçekten de Chaucer kaleme aldığı Canterbury Hikayeleri’nde "The Summoner" (Mübaşir) ve "The Pardoner" (Günah Çıkarıcı) karakterlerini tam olarak böyle resmetmiş. Bir diğer detay, filmin sonunda Chaucer filmde yaşadıklarını kastederek ''Galiba bunu kaleme alacağım'' der. Canterbury Hikayeleri’ndeki metinlerden birinin adı "The Knight's Tale"dir. Kitaptaki hikaye apayrı bir konuya sahip tabii ama bu bağlantının gözetilmiş olması bence çok güzel bir detay.

Filmdeki olaylardan bir diğeri de Kara Prens Kral Edward'ın tebdil-i kıyafet şekilde turnuvalara katılışı. Yani kendi kimliğini gizleyerek, herhangi bir soylu gibi bu turnuvalara katılması. Burada şunu söylemekte fayda görüyorum: Farklı tarihi kayıtlarda III. Edward'ın ve oğlu Kara Prens olarak bilinen Edward'ın kimliğini gizleyerek, armasını değiştirerek, farklı bir isim kullanarak veya maske takarak turnuvalara katıldığı söyleniyor. Yani gerçekten gizlice katıldıkları turnuvalar olduğunu söyleyebiliriz. Ama katıldığı bilinen turnuvalarda da kimliğini gizleme gayretine giriyorlarmış tarihi anlatılara göre... III. Edward'ın bu tarz organizasyonlara olan sevgisi bilinen bir gerçek. Bu organizasyonlarda harcadığı miktarlar, her önemli olayda turnuvalar düzenletmesi, kendisinin de bizzat turnuvalarda oynaması... Hatta bu turnuvalarda gruplar arası yapılan savaşlarda kraliyet armalarını söküp kendisine "basit şövalye" konumu verirken, takım liderliğini yakın arkadaşlarına emanet ediyormuş. Yani bu filmde, turnuvalara ilgisi olan ve gizlice onlara katılan bir kraliyet mensubu rolü için Kara Prens (III. Edward'ın oğlu) gerçekten iyi bir seçim olmuş diyebilirim. Ha bu arada, kendisine "Kara Prens" denmesi de bir anakronizm olur; çünkü hayattayken bu isimle hiç anılmamış, Kara Prens ismi kendisine 16. yüzyılda takılmıştı.

Peki gerçekten gizli bir kimlik ile bir turnuvaya katıldığını bildiğimiz başka bir kral oldu mu? VIII. Henry. 1510 Ocak'ında arkadaşı William Compton ile kimliklerini gizleyerek yabancı şövalyeler olarak bir mızrak dövüşüne katılmışlar. Nedeni, VIII. Henry'nin babası VII. Henry tarafından konan bir yasak. Veliahtlar için tehlikeli bir spor olduğu gerekçesiyle prenslerin mızrak dövüşlerine katılması yasaktı. Babası çoktan vefat etmiş olmasına rağmen yeni kral olan VIII. Henry; diğer yetkililerin de desteklediği bu yasağı açıkça çiğnemek için henüz çok gençti. Karısı hamileydi ve varisi yoktu. Yani göz göre göre bir turnuvaya katılabilecek halde değildi. Fakat yine de arkadaşları ile gizli bir şekilde turnuvaya katılmıştı. Turnuvada Compton çok ciddi bir yara aldığında, kralın gizlice katıldığını bilen bir kişi  seyirciler arasından ''Tanrı kralı korusun'' şeklinde bağırınca ortalık karıştı. VIII. Henry, kendisinin iyi olduğunu göstermek için maskesini çıkarıp kimliğini ifşa etmek zorunda kalmıştı.n 

Dönelim filmimize... Çoğumuz Orta Çağ turnuvalarını sadece "jousting", yani atlı mızrak dövüşünden ibaret sanırız; fakat yay, kılıç, mızrak veya gruplu savaşlar gibi kategorileri de vardı. Filmde de şövalyelerin birden fazla dalda hünerlerini gösterdikleri görülüyor.

Filmin bir diğer tarihi alıntısı, Jocelyn'in William'dan sevgisini kanıtlamak için turnuvada bilerek kaybetmesini istediği anda yatıyor. Bu durum 12. yüzyıl şairi Chrétien de Troyes'in eseri olan Lancelot, Arabanın Şövalyesi şiirinde birebir geçmektedir. Kraliçe Guinevere, Lancelot'un kendisine olan aşkını kanıtlamak için turnuvada kaybetmesini söyler. Lancelot'un gerçekten kendisi için kaybettiğini görünce de ona bu sefer turnuvayı kazanmasını söyler ve Lancelot emre uyar.

Son bir anekdot bırakmak istiyorum; izlerken dikkatimi çeken ve en sevdiğim ayrıntılardan birisi bu. Karakterimiz William, hoşlandığı Jocelyn'in ismini öğrenmek için onu takip ederken atı ile bir katedrale girer. Ve dikkatimi çeken ilk şey şu: Kocaman bir katedral ve herkes ayakta duruyor, dua ediyor, geziyor, heykelleri/vitrayları inceliyor vs. Bir şeyler eksik: Oturaklar! Tutarlı duruyor; çünkü gerçekten de kiliselerde oturaklar, "pew" denen sıralar Orta Çağ'ın geç dönemlerinde ortaya çıkmış. Önceleri duvarlara bitişik taştan sandalyeler yapılmış, daha sonraları sıralar artmış ve merkeze yaklaşmışlar. Taştan ahşaba dönülmüş, sırt kısımları eklenmiş ve kiliselerde yaygınlaşmış. 14. yüzyılda geçen filmimizde, o sahnede sıraların olmaması çok tutarlı duruyor!

Aslında film Fransa ve İngiltere'de geçmesine rağmen Prag'da çekilmiş. Yani şövalyemizin girdiği katedral, hikayede Paris'in Notre-Dame Katedrali olmasına rağmen filmin çekildiği yer Prag'daki St. Vitus Katedrali. Şimdi biraz daha detaylı bakalım: Notre-Dame Katedrali 1345 yılında tamamlanmıştı. Filmin geçtiği dönemlere katedralin ilk yılları denk geliyor diyebiliriz. N-Bu iki katedral özeline net bir kaynak bulamasam bile çoğu yazı o dönemlerde kiliselerin herhangi bir oturak bulundurmadığını söylüyor.

Kaynakça ve Görseller:

• https://www.imdb.com/title/tt0183790/trivia/
• https://chaucer.fas.harvard.edu/
• https://en.wikipedia.org/wiki/A_Knight%27s_Tale
• https://en.wikipedia.org/wiki/Ulrich_von_Liechtenstein
• https://www.reddit.com/r/AskHistorians/comments/erzkls/in_a_knights_tale_edward_the_black_prince/
• - J. Vale, Edward III and Chivalry: Chivalric Society and Its Context, 1270-1350. Boydell Press (1982)
• -J. Bothwell, Edward III and the English Peerage, Boydell Press (2004) I.Mortimer, The Perfect King, London (2006)
• -W.M. Ormrod, England in the Fourteenth Century, Boydell Press (1986)
• - Charter Rolls, Fine Rolls and Patent Rolls on English Parliament.
• https://history.stackexchange.com/questions/49021/aside-from-henry-viii-did-a-king-ever-take-part-in-a-joust-as-an-unknown-knight
• https://en.wikipedia.org/wiki/Lancelot,_the_Knight_of_the_Cart
• https://en.wikipedia.org/wiki/The_Canterbury_Tales
• https://en.wikipedia.org/wiki/Geoffrey_Chaucer
• https://en.wikipedia.org/wiki/Pew
• https://movie-locations.com/movies/k/Knights-Tale.php
• https://en.wikipedia.org/wiki/Knight
• https://en.wikipedia.org/wiki/The_Knight's_Tale
• https://www.tudorsociety.com/1510-henry-viiis-first-joust-king/
• https://tr.wikipedia.org/wiki/VIII._Henry
• https://en.wikipedia.org/wiki/Jousting
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BITTER_Guinevere_and_Lancelot_(preparatory_sketch).jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Medieval_music_in_art#/media/File:Le_costume_historique._Cinq_cents_planches,_trois_cents_en_couleurs,_or_et_argent,_deux_cents_en_camaieu._Types_principaux_du_v%C3%AAtement_et_de_la_parure,_rapproch%C3%A9s_de_ceux_de_l'int%C3%A9rieur_de_(14763853342).jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Paintings_of_knights#/media/File:La_Belle_Dam_Sans_Merci.jpg
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Notre_Dame,_Paris_by_David_Roberts,_RA.jpg