Bir Deniz Feneri Bekçisi'nin İlginç Sonu: Henry Hall

Bu yazıda belki de tarihi önemi, şu ana kadar bahsettiğimiz hükumdarlar, liderler, komutanlar, askerler ve savaşlar kadar yüksek olmayacak birinin hikayesini paylaşmak istiyorum bugün sizlerle. Çünkü ben isminin anılması gerektiğini düşünüyorum, sayfadaki her gönderimde yapmaya çalıştığım gibi. Tarihte yaşanmış hayatların silinip gitmemesine, yazılı kalmasına ve tekrar tekrar anılmasına uğraşıyorum. Bugün konumuz Henry Hall isimli bir deniz feneri bekçisinin ilginç sonu olacak.

Henry Hall, 1661 yılında doğmuştu. 1700'lerin ortasından 1910'lu yıllara kadar İngiltere ve Galler kıyılarında deniz feneri bekçiliği yapan Hall ailesinin bilinen en eski üyelerinden biriydi. İlk kez 1698, sonrasında 1709 yılında yapılmış Eddystone deniz fenerinde çalışıyordu. Hatırlanmasına sebep olacak olay 2 Aralık 1755 gecesi saat 2 sularında yaşanmıştı. Mühendis veya mimar olmayan, yapımcısı müteahhid John Rudyard'ın ismiyle anılan ve 24 mum ile aydınlatılan Eddystone deniz feneri yanıyordu. Henry bu sırada, 94 yaşındaydı ve boyunu yaklaşık 4 metre aşan bir ateşe su atıyordu.

Birkaç işçi daha ona katılmıştı. Ateşin ne durumda olduğunu görmek için başını kaldırdığı bir sırada fenerin eriyen tavanı üzerine -kelimenin tam anlamıyla- yağmıştı. Erimiş kurşun başına, omuzlarına ve ağzına düşmüştü. Kurşunun boğazından aşağı indiğini hissederek ''içim yanıyor.'' dedi ve arkadaşlarına yardım etmeyi sürdürdü. 

Üçlü yangını söndürmeyi başaramayacak fenerden çıktı. Sabah 10 civarında yakınlarından geçen bir tekne adamları görene kadar orada beklediler. Dalgalı deniz tekneyi yanaştırmadığından, 94 yaşındaki Hall ve arkadaşları denizden bir halat yardımı ile çekildiler.

Plymouth'a götürülen çalışanlar Dr. Henry Spry tarafından muayene edildi. Hall doktoruna, boğuk bir sesle erimiş kurşunu yuttuğunu ve inanılmaz bir iç ağrısı çektiğini söylemişti fakat doktor buna inanmadı zira bu durumda bir insanın saatlerce yaşaması mümkün değildi. Hall'ın başka bir semptom göstermediğini ve ileri yaşının böyle çılgın bir iddiaya sebep olduğunu yazdı. Tekrar hatırlatmak isterim ki bu olay yaşandığında Henry Hall 94 yaşındaydı.

Yangından sonraki günlerde yemek yiyebilen Hall doktoruna ve arkadaşlarına, içine düşen kurşunu anlatmaya devam etti ve iyileşir gibi oldu. Fakat 6. gün durumu kötüye gitmeye başladı. Yiyip içemiyor, gittikçe kötüleşiyordu. 8 Aralık 1775'te soğuk terler içinde hayatını kaybetti. 

Otopsisinde midesinde yanıklar tespit eden doktor, Hall'ın içinden yaklaşık 200 gram kurşun çıkardığını kaydetti. Bu otopsi sırasında odada yalnızdı.

Çalışma arkadaşlarının doktora inanması üzerine hayvan deneylerine başlayan Spry sonuçlarını mektuplar ile rapor ediyordu ve sonunda doğruluğuna inandırdı. Boğazlarından erimiş kurşun geçen hayvanlar bir süre hayatta kalabiliyorlardı. Bir kaynakta bu deneylerin, İngiltere'de tam olarak belgelenmiş ve raporlanmış ilk hayvan deneyleri olduğuna denk geldim, doğruluğundan emin olamasam da ekliyorum. 

Aynı kaynakta Hall'ın ö*lümünün, belgelenmiş ilk kurşun zehirlenmesi olduğu da yazıyor. Fakat bunun doğru olmadığını düşünüyorum zira kurşun insanlığın eritip kullandığı ilk metallerden biriydi. Milattan önce 2. yüzyılda Colophon'lu Nicander yüksek doz kurşun maruziyetine bağlı semptomları yazmıştır. Ondan üç yüzyıl sonra da doktor Dioscorides kurşunun bilinç kaybına sebep olduğunu kaydetmiştir. 

Bu mektuplaşmaların ve doktorun Hall'a dair yazılarını link olarak aşağı bırakacağım dilerseniz kendiniz de okuyabilirsiniz. Deneyleri okumak isteyenler olursa rahatsız edebilecek içerikleri olduğunu söyleyerek uyarmak isterim.

Bu arada Henry Hall'ın midesinden çıkarılmış kurşun parçası şu anda İskoçya Ulusal Müzesi'nda saklanmaktadır. Söylediğim gibi bu yazıyı yazma amacım Tarihi yaşatmaktı. Umarım keyif alarak okumuşsunuzdur.

Kaynakça ve İleri Okuma:

• Riva MA, Lafranconi A, D'Orso MI, Cesana G. Lead poisoning: historical aspects of a paradigmatic "occupational and environmental disease". Saf Health Work. 2012 Mar;3(1):11-6. doi: 10.5491/SHAW.2012.3.1.11. Epub 2012 Mar 8. PMID: 22953225; PMCID: PMC3430923.

• https://history.rcplondon.ac.uk/inspiring-physicians/edward-spry

• https://www.trinityhouse.co.uk/lighthouses-and-lightvessels/eddystone-lighthouse

• https://www.cornwalls.co.uk/cornwall/eddystone_lighthouse.htm

• https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-13276

• https://uslhs.org/rudyerds-tower-eddystone

• https://www.geekslop.com/strange/odd-things/2014/eddystone-lighthouse-fire-1755-man-death-swallows-molten-lead (Bu linkten bhasettiğim dökümanlara ulaşabilirsiniz.)

• https://en.wikipedia.org/wiki/Lead_poisoning#History

• https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Hall_(lighthouse_keeper)

• https://en.wikipedia.org/wiki/Eddystone_Lighthouse

• https://en.wikipedia.org/wiki/John_Rudyard

Resimler:

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Vilhelm_Melbye_(attrib.)_-_Shipping_off_the_Eddystone_Lighthouse.jpg

• https://www.libson-yarker.com/recent-sales/a-lighthouse-on-fire-at-night

• https://uslhs.org/rudyerds-tower-eddystone

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eddystone_Lighthouse_Plymouth_England.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eddystone_Lighthouse_RMG_BHC1796.tiff

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Peter_Monamy_-_The_Opening_of_the_First_Eddystone_Lighthouse_in_1698_-_Google_Art_Project.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Isaac_Sailmaker_Eddystone_Lighthouse.JPG

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eddystone_light_-_geograph.org.uk_-_158821.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Charles_Henry_Seaforth_(1801-1872)_-_HMS_%27Forte%27_Passing_the_Eddystone_Lighthouse_-_BHC3737_-_Royal_Museums_Greenwich.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Melbye_Eddystone_1846.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Isaac_Sailmaker_-_Men-o%27-War_and_other_Vessels_before_the_Eddystone_Lighthouse.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Log_of_the_SPERANZA_(1889)_-_Frontispiece.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anton_Melbye_-_Fyrt%C3%A5rn_for_Storeb%C3%A6lt.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_BL_King%E2%80%99s_Topographical_Collection-_%22Edystone_Light-house_%22.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Joseph_Heard_(1799-1859)_-_The_Ship_%27Allerton%27_-_BHC3188_-_Royal_Museums_Greenwich.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Thomas_Goff_Lupton_-_The_Eddystone_Lighthouse_-_B1977.14.8296_-_Yale_Center_for_British_Art.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Outline_of_slab_of_lead_removed_from_lung,_having_fallen_from_the_roof_of_Eddystone_lighthouse.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Peter_Monamy_-_The_Opening_of_the_First_Eddystone_Lighthouse_in_1698_-_Google_Art_Project.jpg