Dünya'yı Kurtaran Adam: Vasily Arkhipov

''Küba Füze Krizi'' sırasında olası bir Nükleer Savaşı veyahut daha çekici bir dille, Üçüncü Dünya Savaşı'nı engellemiş bir asker: Vasily Aleksandrovich Arkhipov. 

Öncelikle nedir bu Küba Füze Krizi? Çok da ayrıntısına girmeden şöyle diyebiliriz, İkinci Dünya Savaşı sonrası Dünya'nın iki bloğu konumundaki Sovyetler Birliği ile Amerika Birleşik Devletleri arasında bir gerilim başlamıştı. Biliyorsunuz ki bu ikili, Almanya karşısında müttefiklik yapmışsa da küresel bir nüfuz mücadelesi içindeydi. Soğuk Savaş denme sebebi de aralarında hiçbir zaman doğrudan, ''sıcak'' bir çatışma gerçekleşmemesiydi. 

Küba Füze Krizi de bu Soğuk Savaş döneminde yaşanmış bir olaydı. En temelindeki sorunun Küba'daki Sovyet yanlısı görüşün, Amerika'yı rahatsız ediyor olduğunu söyleyebiliriz sanırım. Belki biraz yaşı olan takipçilerim hatırlarlar, bu olaylar sırasında Amerika'nın Türkiye'ye yerleştirdiği füzeler de epey bir gündemde kalmıştı. Sovyetlerin Küba'ya kuracakları füzeler de gerilimi iyice arttırıyordu. Şimdi gelelim biz Vasily'ye.

Vasily Aleksandrovich Arkhipov, 1926 yılında doğmuş bir Sovyet deniz subayıydı. 27 ekim 1962'de, Küba yakınlarında 11 Amerikan Muhrip'i (destroyer) ve 1 uçak gemisi tarafından bulunan B-59 tipi denizaltının içindeydi. 

Bu Sovyet denizaltısı, Küba'ya malzeme taşıyan gemileri bir nevi koruma amacıyla görevdeydi. Zira Amerika başkanı Kennedy gemilerin durmasını istemesine rağmen Sovyetler tarafından dinlenmeyince, Küba'yı denizden karantinaya almıştı. Koruma görevindeki bu denizaltı gizli kalamamışi fark edilmiş, abluka altına alınmıştı.

Denizaltı uluslararası sınırlarda olmasına rağmen Amerikan gemileri derinlik bombaları ile Sovyetleri yüzeye çıkartmaya çalışıyordu. Denizaltı mürettebatı birkaç gündür Moskova'dan haber alamıyor, şimdi de radyo trafiğini izlemeyecek kadar derinde yer alıyordu. Üzerlerinde ne olup bittiğinden haberleri yoktu. Bir savaş patlak vermiş miydi?

Denizaltı kaptanı Valentin Grigorievitch Savitsky, savaşın başlamış olabileceğine kanaat getirerek bir nükleer torpido fırlatma kararı aldı. Çevresinde bombalar patlayan bu denizaltının batacağına emindi. Mürettebat üyesi Vadim Orlov'un verdiği bir röportaja göre balyoz ile vurulan demir bir varilin içinde oturmak gibiydi. Donanmanın karayüzü olmayacak, batarken diğer gemileri de patlatacak; beraberlerinde götüreceklerdi.

Normalde Sovyet denizaltılarında, denizaltı komutanı gemideki siyasi görevliden izin alması durumunda bu fırlatmayı gerçekleştirme hakkına sahipti. Fakat B-59'da, denizaltının filo kaptanı Arkhipov da bulunuyordu. Nükleer ateşleme yapılacaksa, bu üçünün ortak kararı olmalıydı. Arkhipov'un onayı da şarttı fakat o buna karşı çıktı.

Arkhipov'a göre Amerikanların tek amacı kendilerini yüzeye çıkartmak ve Sovyetlerin dikkatini çekmekti. Belki de Sovyetler ile iletişime geçmek istiyorlardı. Üçlü arasında bir tartışma çıktı. Komutan ve siyasi görevli atışı onaylıyor, Arkhipov onlara karşı geliyordu. Sonunda Savitsky'i ikna etti ve Moskova'dan haber beklemeleri gerektiğini söyledi. Savaşın çıkmadığını öğrenince de tekrar denize dalarak Sovyet Birliği'ne dönmüşlerdi.

Döndüklerinde, şu an oldukları gibi Üçüncü Dünya Savaşı'nı engellemiş bir grup asker gibi görünmüyorlardı. Daha ziyade gemileri ile batmalarının daha onurlu olacağını söyleyen üstleri tarafından karşılanmışlardı. Amerikanlar tarafından fark edilmiş olmaları da üstlerini kızdırmıştı. Tabii bugün bu olaya çok farklı bir açıdan bakıyoruz:

Dönemin ABD Savunma Bakanı Robert McNamara, 2002 yılında bu olayı kastederek ''Nükleer savaşa gerçekten çok yaklaştıklarını, bildiklerinden daha da yakın olduklarını'' söylemişti. Amerikalı tarihçi ve dönem yönetiminin danışmanı  Arthur M. Schlesinger Jr. da bu olayı sadece Soğuk Savaş'ın değil insanlık tarihinin en tehlikeli anı olarak yorumladı. 2002 yılında ABD Ulusal Güvenlik Arşivi müdürü Thomas S. Blanton tarafından Dünya'yı Kurtaran Adam olarak anılmıştı. 

Kaynakça ve İleri Okuma:

• https://www.vox.com/future-perfect/2022/10/27/23426482/cuban-missile-crisis-basilica-arkhipov-nuclear-war

• https://frederic-38110.medium.com/two-men-who-saved-the-world-91dc8c6f2bf9

• https://www.historyhit.com/vasili-arkhipov-the-soviet-officer-who-averted-nuclear-war/

• https://www.youtube.com/watch?v=SNUCjYmZxP8

• https://www.gazetebilkent.com/tarih-2/misirarda/tarihi-degistiren-rus-asker-vasili-alexandrovich-arkhipov/

• https://en.wikipedia.org/wiki/Soviet_submarine_B-59

• https://tr.wikipedia.org/wiki/Muhrip

• https://tr.wikipedia.org/wiki/Vasili_Arhipov

• https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCba_F%C3%BCze_Krizi

• https://en.wikipedia.org/wiki/Vasily_Arkhipov

Resimler:

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_F._Kennedy,_White_House_color_photo_portrait.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bundesarchiv_Bild_183-B0628-0015-035,_Nikita_S._Chruschtschow.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Soviet_b-59_submarine.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:US_Navy_aircraft_and_a_destroyer_during_an_anti-submarine_exercise_in_1962.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hall_PHs_over_Farragut_class_DDs_1936.jpgÜ

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Four_US_Navy_destroyers_underway_in_the_1960s.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Soviet-R-12-nuclear-ballistic_missile.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:EXCOMM_meeting,_Cuban_Missile_Crisis,_29_October_1962.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:USS_Charles_P._Cecil_(DDR-835)_underway_c1962.jpg

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Signing_Cuba_Quarantine_Proclamation._President_Kennedy._White_House,_Oval_Office._-_NARA_-_194218.tif

• https://www.gazetebilkent.com/wp-content/uploads/2021/01/arkhipov.png